kattendarm, varkensblaas of vlieger?

De ballon. Symbool voor feest. Hoe is dat zo gekomen? En waar werd de ballon voor het eerst als ballon toegepast? Een aantal varianten, maar… wie spreekt de waarheid?

Johan Vlemmix, lijsttrekker van de Partij van de Toekomst, beoogd Minister van Feest.
'Volgens mij komt de ballon voort uit een opgeblazen varkensblaas. Nee, dat heb ik niet gelezen, dat denk ik zo. De oorsprong van een bestaand iets is meestal vrij simpel en komt voort uit de natuur. Met carnaval steken ze varkensblazen ook vaak op een stok en zwaaien er mee.
'Ik ben als kind zelf een keertje naar de slager gegaan om varkensblazen te halen. Ik dacht: die krijg je mooi opgeblazen mee, maar ze waren leeg en niet gewassen. Ze stonken nog helemaal naar pies. Ik heb ze maar even buiten neergelegd, om te luchten. Toen ik er toch wat mee wilde doen, had de hond ze al opgegeten.'

Wubbo Ockels, onze enige echte astronaut.
'Vermoedelijk komt de ballon uit China. De Chinezen hebben ook de vlieger uitgevonden. Zij zijn erg bekend met lichte materialen; bamboe, rijstpapier. De stap van de vlieger naar een ballon is dan snel gemaakt, er moet alleen wat hete lucht onder. Maar dit is een vermoeden.
'De allereerste ballon lijkt me een heteluchtballon, dat kan bijna niet anders. Hier in de westerse wereld is dat denk ik de ballon geweest die om de Eiffeltoren heen vloog.
'Waarom mensen de ballon uiteindelijk met feest zijn gaan associëren? Dat zal wel aan de statigheid van de ballon liggen. Een ballon vliegt hoog, geruisloos. Het heeft iets gloedvols, iets fragiels en het is niet dreigend. Een luchtballon vliegt ook heel langzaam en gracieus voorbij, anders dan een vliegtuig.'

Gerard 't Hooft, Nobelprijswinnaar in de natuurkunde in 1999.
'De ballon? Poeh, daar zou ik niets over durven zeggen.'
'U heeft ook geen vermoeden?'
'Ik heb ooit wel eens wat over de ballon gelezen, een verhaal van Maarten Toonder. En er stond ook iets over een ballon in de Donald Duck. Maar dan hebben we het over eind jaren vijftig, begin jaren zestig.'
'Die heeft u niet toevallig nog liggen?'
'Nee (lacht). Ik begrijp wel waar u naartoe wilt. U wilt mij natuurlijk een grappige uitspraak ontlokken. Ik ben daar niet zo goed in, dan moet u bij een cabaretier zijn denk ik.'

Micha de Haan, ofwel 'The International Balloon Artist.'

Tovert in een kwartiertje de complete Looney-tunes stal tevoorschijn uit een zakje ballonnen van €1,50.
'Voor zover ik weet komt de ballon uit Peru. Mensen namen daar darmen van katten en varkens, maakten die schoon en lieten ze drogen. Vervolgens gingen ze er op kauwen en blazen, steeds opnieuw, om de darm soepel te krijgen. Ik heb het dan over de modelleer-ballon, de langwerpige ballon die ik ook gebruik bij het maken van figuren. Trouwens, ik heb vorige week een boek over ballonnen teruggekregen, heb je een seconde?
'Hier staat het: "De Azteken waren de eerste mensen die diertjes maakten met behulp van kattendarmen, als offer voor de goden. Er waren twee modellen; een hondje en een soort aap. De dieren werden in een grootse ceremonie naar de top van de Azteekse piramiden gebracht, waar ze werden verbrand. Toen er een kattenepidemie heerste en er bijna geen kat meer te vinden was, gebruikten ze ook mensendarmen; puur om de goden tevreden te houden. In Mexico werd de eerste ballonnen van rubber gefabriceerd, om figuren me te maken. Een Mexicaan, Senor Carlos, kwam zijn balonnen-act in Europa vertonen, in Parijs." Dat schijft Jaques Dupion Grouchard. Erg grappig dat ze toen al hondjes maakten. Dat gebeurt dus al honderden jaren.'

Piet Paulusma; Friese knuffelbeer, tevens weerman op lokatie van SBS6.
'Je wil wat over de ballon weten en je dacht: 'Laat ik die van Paulusma eens bellen?' Nou. Eigenlijk weet ik niet zoveel. Voorheen werd de ballon gebruikt om mensen te vervoeren door de lucht; in een Zeppelin. Ik denk dat je daar de oorsprong van de ballon moet zoeken. Ik heb het geluk ieder jaar wel een aantal keer in een luchtballon terecht te komen en dat is iets machtig moois. Je vliegt zonder motor. Het komt heel precies; ballonnen kunnen niet tegen harde wind en regen, je moet het weer meehebben om te kunnen varen.
'De ballon diende dus als vervoermiddel door de lucht. Maar ze werden al snel ingehaald door het vliegtuig. En zoals dat vaker gebeurt met iets dat uit de mode raakt, wordt het als feestattribuut gebruikt. Kijk naar oude auto's. Er worden oldtimershows gehouden en er wordt alleen nog in gereden met feestdagen. Zo zie ik het ook met ballonnen. Als iets te duur wordt om mee te vliegen moet je er iets anders voor verzinnen, toch?'

redactie@carp.nl